بادکش سر، به عنوان یکی از روشهای رایج در طب سنتی که با هدف افزایش موضعی جریان خون انجام میشود، فاقد شواهد علمی معتبر و گسترده برای اثبات تأثیر قطعی خود در توقف یا درمان الگوهای شایع ریزش مو، بهویژه طاسی با الگوی مردانه و زنانه (آلوپسی آندروژنیک)، است. این روش در بهترین حالت میتواند به عنوان یک رویکرد مکمل در کنار درمانهای پزشکی اثباتشده در نظر گرفته شود، اما هرگز نباید جایگزین تشخیص دقیق علت اصلی ریزش مو گردد. تشخیص صحیح، به خصوص در مواردی که الگوی ریزش مو پیچیده به نظر میرسد، نیازمند ارزیابی دقیق توسط متخصص است؛ به عنوان مثال، مراجعه به یک متخصص بیماریهای پوستی مردان میتواند اولین گام اساسی برای درک این موضوع باشد که آیا ریزش مو ریشه در عوامل ژنتیکی و هورمونی دارد یا به دلایل دیگری بازمیگردد. این مقاله با نگاهی عمیق و تحلیلی، به کالبدشکافی بادکش سر برای ریزش مو میپردازد و با تفکیک میان مبانی تئوریک طب سنتی و یافتههای پزشکی مبتنی بر شواهد، تصویری شفاف از کارایی، محدودیتها و خطرات بالقوه این روش ارائه میدهد.
بادکش سر چیست و چگونه به ریزش مو مرتبط میشود؟
بادکش سر یا (Scalp Cupping)، یک مداخله فیزیکی-درمانی موضعی است که طی آن، فنجانهایی مخصوص (عموماً از جنس شیشه یا پلاستیک) بر روی نواحی مختلف پوست سر قرار میگیرند. هسته اصلی این تکنیک، ایجاد فشار منفی یا خلأ در فضای داخلی فنجان است. این فشار منفی، پوست و لایههای بافت نرم زیرین آن، شامل بافت همبند و فاسیای سطحی، را به سمت بالا و به درون فنجان میکشد. این عمل مکانیکی یک پاسخ فیزیولوژیک فوری را در بدن برمیانگیزد که مهمترین آن، افزایش شدید و متمرکز جریان خون در ناحیهای است که تحت تأثیر مکش قرار گرفته است.
ارتباط این فرآیند با ریزش مو، بر یک فرضیه بنیادین در طب سنتی استوار است: سلامت و بقای فولیکولهای مو وابستگی مستقیمی به کیفیت و کمیت خونرسانی به آنها دارد. از این منظر، هر عاملی که جریان خون غنی از اکسیژن و مواد مغذی را به ریشه مو برساند، به تقویت آن و طولانیتر شدن چرخه حیاتش کمک میکند. بادکش سر دقیقاً با همین هدف به کار گرفته میشود. تئوری پشت این روش معتقد است که با فراخوانی حجم بالایی از خون به سمت پوست سر، میتوان محیطی ایدهآل برای تغذیه فولیکولهای ضعیفشده فراهم آورد، مواد زائد انباشتهشده در بافت را دفع کرد و در نهایت، فرآیند تحلیل رفتن فولیکولها را کند یا حتی معکوس نمود. این رویکرد که ریشههای عمیقی در تاریخ طب سنتی ایران، چین و دیگر مکاتب پزشکی باستانی دارد، ریزش مو را نه یک پدیده صرفاً ژنتیکی، بلکه نتیجه یک اختلال موضعی در تغذیه بافتی میداند و تلاش میکند تا با ابزاری مکانیکی، این اختلال را برطرف سازد.
این نگاه موضعی، در تضاد کامل با رویکردهای درمانی سیستمیک در پزشکی مدرن قرار دارد. درمانهای سیستمیک، مانند داروهای خوراکی، با هدف تأثیرگذاری بر بیوشیمی کل بدن طراحی شدهاند. به عنوان مثال، یک داروی خوراکی برای ریزش موی هورمونی، سطح یک هورمون خاص را در سراسر بدن تغییر میدهد تا تأثیر منفی آن بر فولیکولهای موی حساس را مهار کند. در مقابل، بادکش سر هیچ تغییری در شیمی عمومی بدن ایجاد نمیکند و تمام تأثیرات ادعایی آن محدود به همان ناحیهای است که فنجانها بر روی آن قرار گرفتهاند. این تمایز، نقطه کلیدی در درک قابلیتها و محدودیتهای این روش درمانی است.
چرا طب سنتی بادکش سر را برای تقویت مو توصیه میکند؟
توصیه طب سنتی به استفاده از بادکش سر برای مقابله با ریزش مو، از یک جهانبینی کاملاً متفاوت نسبت به پزشکی رایج نشأت میگیرد. در این پارادایم، سلامت اعضای بدن، از جمله مو، حاصل تعادل اخلاط چهارگانه (دم، صفرا، بلغم و سودا) و جریان صحیح انرژی و مواد حیاتی در بدن است. ریزش مو غالباً به عنوان نشانهای از یک اختلال درونی، مانند “سوء مزاج” در سر یا کل بدن، تلقی میشود.
مبانی نظری: از سوء مزاج تا تجمع مواد زائد
بر اساس اصول طب سنتی ایران، “سوء مزاج” به معنای خروج از حالت تعادل طبیعی در گرمی، سردی، تری یا خشکی یک عضو یا کل بدن است. به عنوان مثال، غلبه خشکی در پوست سر میتواند به شکنندگی مو و ضعف ریشه آن منجر شود. علاوه بر این، تجمع “مواد زائد” یا “اخلاط فاسد” در یک ناحیه، یکی دیگر از دلایل اصلی بیماریها پنداشته میشود. این مواد زائد، که میتوان آنها را معادل متابولیتهای سمی یا فضولات سلولی در پزشکی مدرن دانست، در صورت عدم دفع صحیح، میتوانند جریان طبیعی خون و مواد مغذی را مختل کرده و به بافت آسیب برسانند.
در چنین چارچوبی، بادکش سر یک ابزار درمانی چندمنظوره است. این روش با ایجاد مکش و گرمای موضعی، به عنوان یک عامل “منضج” عمل میکند، یعنی به پخته شدن و آماده دفع شدن اخلاط فاسد کمک میکند. همزمان، با مکانیسم “فراخوان خون” به موضع، یک محرک قوی برای افزایش خونرسانی و تغذیه محسوب میشود. این دو کارکرد در کنار هم، یعنی پاکسازی موضع از مواد مضر و تقویت آن با مواد حیاتی، اساس تئوریک اثربخشی بادکش سر در درمان ریزش مو از دیدگاه طب سنتی را تشکیل میدهد.
افزایش جریان خون مویرگی: کلید تغذیه فولیکولها
قلب مکانیسم عمل بادکش سر، پدیدهای فیزیولوژیک به نام هایپرمی (Hyperemia) یا پرخونی موضعی است. زمانی که فنجان بادکش با ایجاد فشار منفی، پوست را به داخل خود میکشد، این کشش مکانیکی مستقیماً بر روی دیواره عروق خونی سطحی و شبکهی گسترده مویرگها در لایه درم پوست سر تأثیر میگذارد. نتیجه این کشش، گشاد شدن این عروق (Vasodilation) و باز شدن مویرگهایی است که شاید در حالت عادی جریان خون کمی داشتند. این فرآیند باعث میشود حجم قابل توجهی از خون به آن ناحیه سرازیر شود که این افزایش جریان، موقتی اما بسیار شدید است.
این سیلاب خون، حامل محمولهای حیاتی برای فولیکولهای مو است. اکسیژن، که برای تنفس سلولی و تولید انرژی در تمام سلولهای زنده، از جمله سلولهای ماتریکس مو، ضروری است، به وفور در اختیار آنها قرار میگیرد. در کنار اکسیژن، ریزمغذیهای کلیدی مانند ویتامینهای گروه B (بهویژه بیوتین)، آهن، زینک و سلنیوم که نقش مستقیمی در چرخهی رشد مو و سلامت آن دارند، به ریشه مو میرسند. مهمتر از همه، اسیدهای آمینه، که آجرهای سازنده پروتئین اصلی مو یعنی کراتین هستند، توسط این جریان خون افزایشیافته تأمین میشوند.
این مواد مغذی مستقیماً به ساختاری در پایه فولیکول به نام “پاپیلای پوستی” (Dermal Papilla) تحویل داده میشوند. پاپیلای پوستی مرکز کنترل و تغذیه فولیکول است و سلامت آن تضمینکننده تولید یک ساقه موی ضخیم و قوی است. در مقابل این وضعیت، مفهوم “ایسکمی” (Ischemia) یا کمخونی موضعی قرار دارد. ایسکمی زمانی رخ میدهد که جریان خون به یک بافت کاهش یابد. این کمبود خونرسانی میتواند به دلیل تنش مزمن در عضلات پوست سر، تصلب شرایین یا عوامل دیگر رخ دهد و منجر به گرسنگی سلولی، کوچک شدن (Miniaturization) فولیکولها و در نهایت مرگ آنها شود. بنابراین، بادکش سر از دیدگاه مکانیکی تلاش میکند تا با ایجاد یک هایپرمی کنترلشده، با اثرات مخرب ایسکمی مقابله کند.
انواع بادکش سر برای مو کدامند؟
بادکش سر یک روش یکپارچه نیست و بسته به هدف درمانی، وضعیت بیمار و تشخیص درمانگر، به دو شکل کاملاً متمایز انجام میشود: بادکش خشک که روشی غیرتهاجمی است و بادکش تَر یا حجامت که ماهیتی تهاجمی دارد. درک تفاوتهای بنیادین این دو روش برای تصمیمگیری آگاهانه ضروری است.
بادکش خشک (Dry Cupping): روش غیرتهاجمی
بادکش خشک، سادهترین و رایجترین شکل این درمان است. در این روش، هدف صرفاً بهرهگیری از اثرات فیزیولوژیک ناشی از مکش است و هیچگونه خونی از بدن خارج نمیشود. این نوع بادکش خود به دو زیرشاخه تقسیم میگردد. نوع اول، بادکش ثابت است که در آن، فنجانها پس از ایجاد خلأ، برای مدت زمان معینی، معمولاً بین ۵ تا ۱۵ دقیقه، در نقاط مشخصی از سر بدون حرکت باقی میمانند. این روش برای ایجاد یک تحریک عمیق و متمرکز در یک ناحیه خاص کاربرد دارد.
نوع دوم، بادکش متحرک یا لغزان است. در این تکنیک، قبل از قرار دادن فنجان، سطح پوست سر با یک روغن طبیعی و روانکننده مانند روغن زیتون یا سیاهدانه ماساژ داده میشود. سپس، مکش ملایمتری نسبت به بادکش ثابت ایجاد شده و درمانگر فنجان را به آرامی بر روی نواحی وسیعتری از پوست سر حرکت میدهد. این روش علاوه بر افزایش جریان خون، نوعی ماساژ عمیق بافت (Deep Tissue Massage) نیز محسوب میشود که میتواند به آزادسازی تنش در فاسیای سر و عضلات زیرین آن کمک کند. استفاده از روغنهای گیاهی در این روش، علاوه بر تسهیل حرکت، میتواند خواص درمانی خاص خود را نیز به فرآیند اضافه کند.
بادکش تَر (Wet Cupping) یا حجامت سر: رویکرد تهاجمی
بادکش تَر، که در طب سنتی ایران با نام حجامت سر شناخته میشود، فرآیندی پیچیدهتر و تهاجمیتر است. این روش بر این باور استوار است که علاوه بر تحریک جریان خون، خارج کردن مقداری از خون راکد و حاوی “اخلاط فاسد” از موضع نیز برای درمان ضروری است. حجامت سر در چند مرحله انجام میشود: ابتدا، یک بادکش خشک اولیه به مدت چند دقیقه در محل مورد نظر انجام میشود تا خون به آن ناحیه فراخوانده شده و پوست کمی بیحس شود.
سپس، فنجان برداشته شده و درمانگر با استفاده از یک تیغ جراحی استریل (تیغ بیستوری)، خراشهای بسیار سطحی، ظریف و متعددی را در همان ناحیه ایجاد میکند. عمق این خراشها نباید از لایه اپیدرم پوست فراتر رود تا از ایجاد اسکار جلوگیری شود. در مرحله نهایی، فنجان مجدداً روی محل خراشها قرار گرفته و مکش دوباره اعمال میشود. این بار، خلأ ایجاد شده باعث میشود مقداری خونابه و خون تیره از طریق خراشها به داخل فنجان کشیده شود. این فرآیند معمولاً تا زمانی ادامه مییابد که جریان خون کند شده یا رنگ آن روشنتر شود. به دلیل ماهیت تهاجمی و ایجاد شکاف در سد دفاعی پوست، رعایت استریلیزاسیون کامل در حجامت سر از اهمیت حیاتی برخوردار است و ریسکهای آن به مراتب بیشتر از بادکش خشک است.
نگاه علم پزشکی به بادکش سر برای ریزش مو چیست؟
رویکرد پزشکی مدرن که بر پایه شواهد (Evidence-Based Medicine) استوار است، برای پذیرش هر روش درمانی، آن را در ترازوی سختگیرانه تحقیقات علمی و کارآزماییهای بالینی میسنجد. از این منظر، جایگاه بادکش سر به عنوان درمانی برای ریزش مو، به ویژه شایعترین نوع آن یعنی آلوپسی آندروژنیک (طاسی با الگوی مردانه و زنانه)، متزلزل و فاقد پشتوانه علمی مستحکم است. بدنه تحقیقات موجود در این زمینه به شدت ناکافی و ضعیف تلقی میشود.
عمده اطلاعاتی که در حمایت از این روش وجود دارد، از گزارشهای فردی، تجربیات شخصی و مطالعاتی از نوع “گزارش موردی” (Case Report) یا “سری موارد” (Case Series) نشأت میگیرد. این نوع مطالعات، اگرچه میتوانند سرنخهایی برای تحقیقات آینده فراهم کنند، اما از نظر علمی در سطح پایینی از اعتبار قرار دارند، زیرا فاقد “گroup کنترل” هستند. گروه کنترل در یک پژوهش، گروهی از بیماران با شرایط مشابه هستند که درمان مورد نظر را دریافت نمیکنند (یا یک درمان ساختگی به نام پلاسیبو دریافت میکنند). تنها با مقایسه نتایج گروه درمان با گروه کنترل میتوان با اطمینان گفت که بهبودی حاصل شده، ناشی از خود درمان بوده و نه عوامل دیگر (مانند گذر زمان یا اثر تلقینی).
چالشی که در مسیر تحقیق بر روی روشهای فیزیکی مانند بادکش وجود دارد، طراحی یک پلاسیبوی قانعکننده است. چگونه میتوان عمل بادکش را شبیهسازی کرد بدون آنکه بیمار متوجه تفاوت شود؟ این دشواری در طراحی مطالعه، در کنار کمبود علاقهمندی و بودجههای تحقیقاتی برای بررسی روشهای طب مکمل، باعث شده تا کارآزماییهای بالینی تصادفی و کنترلشده (RCTs) که به عنوان “استاندارد طلایی” شواهد پزشکی شناخته میشوند، در این حوزه تقریباً وجود نداشته باشند. بنابراین، موضع فعلی جامعه پزشکی این است که تا زمان ارائه شواهد علمی قوی، بادکش سر را نمیتوان به عنوان یک درمان تأییدشده برای ریزش موی آندروژنیک توصیه کرد.
بادکش سر و ریزش موی سکهای (آلوپسی آرهآتا)
در میان انواع مختلف ریزش مو، آلوپسی آرهآتا یا ریزش موی سکهای، وضعیتی است که بیشترین گزارشهای موردی مثبت در خصوص اثربخشی بادکش (بهویژه حجامت) پیرامون آن منتشر شده است. آلوپسی آرهآتا یک بیماری خودایمنی پیچیده است که در آن، سلولهای سیستم ایمنی بدن به اشتباه فولیکولهای مو را به عنوان یک عامل بیگانه شناسایی کرده و به آنها حمله میکنند. این حمله منجر به التهاب و توقف ناگهانی رشد مو در یک یا چند ناحیه از سر یا بدن و ایجاد لکههای طاسی گرد و مشخص میشود.
فرضیهای که برای توضیح تأثیر احتمالی حجامت بر این بیماری مطرح میشود، به مفهوم “اثر ضد تحریکی” (Counter-irritation) بازمیگردد. بر اساس این تئوری، ایجاد یک التهاب حاد، سطحی و کنترلشده از طریق خراشها و مکش حجامت، میتواند پاسخ ایمنی موضعی را “منحرف” یا “تعدیل” کند. به عبارت دیگر، این تحریک جدید ممکن است توجه سلولهای ایمنی را از حمله به فولیکولهای مو به سمت ترمیم آسیب سطحی پوست جلب نماید و به فولیکولها فرصت بازسازی بدهد. برخی مطالعات موردی کوچک، رشد مجدد مو در لکههای طاسی بیماران مبتلا به آلوپسی آرهآتا پس از چند جلسه حجامت را گزارش کردهاند. با این حال، این یافتهها باید با احتیاط فراوان تفسیر شوند، زیرا یکی از ویژگیهای اصلی آلوپسی آرهآتا، احتمال بالای “بهبودی خودبهخودی” است. بسیاری از بیماران حتی بدون هیچ درمانی، پس از مدتی شاهد رشد مجدد موهای خود هستند. این ویژگی، ارزیابی اثربخemption هر نوع مداخله درمانی را بسیار دشوار میسازد و برای نتیجهگیری قطعی، همچنان نیاز به مطالعات کنترلشده و بزرگمقیاس وجود دارد.
مراحل انجام، فواید و عوارض جانبی
تصمیم به انجام بادکش سر نباید سادهانگارانه باشد. این فرآیند، بهویژه در نوع تَر، یک مداخله پزشکی محسوب میشود و نیازمند رعایت اصولی است که سلامت فرد را تضمین کند. آگاهی از مراحل دقیق اجرا، فواید جانبی احتمالی و مهمتر از همه، عوارض و خطرات آن، برای هر فردی که این روش را مد نظر دارد، ضروری است.
مراحل انجام بادکش سر چگونه است؟
انجام بادکش سر باید انحصاراً توسط یک فرد آموزشدیده و دارای صلاحیت، مانند پزشک متخصص طب سنتی یا یک درمانگر مجاز، و در محیطی کاملاً بهداشتی و استریل صورت پذیرد. یک جلسه درمانی استاندارد معمولاً شامل مراحل زیر است:
- مشاوره و معاینه اولیه: پیش از هر اقدامی، درمانگر باید شرح حال کاملی از فرد بگیرد، داروهای مصرفی او را بررسی کند و پوست سر را برای شناسایی هرگونه بیماری یا عفونت فعال معاینه نماید. در این مرحله، موارد منع مصرف احتمالی شناسایی میشوند.
- آمادهسازی موضع: در حجامت سر، برای اطمینان از چسبندگی کامل فنجان و امکان ایجاد خراشهای دقیق، ممکن است لازم باشد موهای ناحیه مورد نظر تراشیده شود. در بادکش خشک، معمولاً نیازی به این کار نیست.
- استریلیزاسیون: پوست سر باید با یک محلول ضدعفونیکننده مناسب (مانند بتادین یا الکل) به طور کامل پاکسازی شود تا ریسک عفونت به حداقل برسد.
- ایجاد مکش: درمانگر با استفاده از یک پمپ مکش دستی یا در روش سنتی با استفاده از شعله برای ایجاد خلأ، فنجانها را در نقاط مشخصی از سر قرار میدهد. شدت مکش باید متناسب با تحمل فرد و هدف درمانی تنظیم شود.
- مدت زمان درمان: فنجانها بسته به نوع بادکش (ثابت یا متحرک) و وضعیت فرد، برای مدتی بین ۳ تا ۱۵ دقیقه روی پوست باقی میمانند.
- خونگیری (در حجامت): پس از برداشتن فنجان اولیه، درمانگر با تیغ استریل، خراشهای سطحی را ایجاد کرده و با قرار دادن مجدد فنجان، فرآیند خونگیری را انجام میدهد.
- پایان و پانسمان: پس از اتمام فرآیند، محل حجامت مجدداً ضدعفونی شده و در صورت نیاز با یک گاز استریل پانسمان میشود. توصیههای لازم برای مراقبتهای پس از درمان به فرد ارائه میگردد.
فواید جانبی احتمالی بادکش سر چیست؟
علاوه بر تأثیر ادعایی بر رشد مو، برخی افراد فواید جانبی دیگری را نیز پس از بادکش سر تجربه میکنند که بخشی از آنها با مکانیسمهای فیزیولوژیک شناختهشده قابل توضیح هستند. یکی از شایعترین این فواید، کاهش سردرد است. بادکش در نواحی پشت سر، گردن و شقیقهها میتواند به شل شدن عضلات منقبض و آزادسازی نقاط ماشهای (Trigger Points) کمک کند. این امر، همراه با افزایش جریان خون، میتواند در تسکین سردردهای تنشی (Tension Headaches) که ناشی از انقباض عضلانی هستند، مؤثر باشد. برخی گزارشها به بهبود نسبی در فرکانس یا شدت حملات میگرن نیز اشاره کردهاند.
فایده دیگر، کاهش استرس و ایجاد آرامش است. تجربه فیزیکی بادکش و ماساژ عمیق ناشی از آن، میتواند برای بسیاری از افراد آرامشبخش باشد و به کاهش سطح هورمون استرس، یعنی کورتیزول، کمک کند. از آنجایی که استرس شدید و مزمن یکی از دلایل اصلی نوعی از ریزش مو به نام “تلوژن افلوویوم” است، هر روشی که به مدیریت استرس کمک کند، میتواند به طور غیرمستقیم برای سلامت موها نیز مفید واقع شود. به تبع کاهش استرس، برخی افراد بهبود در کیفیت خواب خود را نیز گزارش میدهند که این خود چرخهای مثبت برای سلامت عمومی بدن ایجاد میکند.
عوارض جانبی و خطرات احتمالی بادکش سر کدامند؟
علیرغم فواید احتمالی، بادکش سر، به خصوص حجامت، خالی از خطر نیست و آگاهی از این عوارض برای پیشگیری از پیامدهای ناگوار ضروری است. شایعترین عارضه جانبی، کبودی (Ecchymosis) و هماتوم (تجمع خون زیر پوست) در محل قرارگیری فنجانهاست. این کبودیها به دلیل پارگی مویرگهای سطحی بر اثر مکش ایجاد شده و معمولاً دردناک نیستند و طی چند روز تا یک هفته خودبهخود برطرف میشوند. درد، سوزش، خارش و حساسیت موضعی نیز پس از جلسه درمانی طبیعی است.
خطر جدیتر، عفونت است که تقریباً منحصراً به حجامت مربوط میشود. هر زمان که سد دفاعی پوست شکسته شود، راه برای ورود میکروارگانیسمها باز میشود. استفاده از تیغ یا فنجانهای غیراستریل میتواند منجر به عفونتهای باکتریایی موضعی (مانند استافیلوکوک که میتواند آبسه ایجاد کند) یا حتی بیماریهای منتقله از راه خون مانند هپاتیت B، هپاتیت C و HIV شود. این خطر اهمیت مراجعه به مراکز معتبر و اطمینان از استفاده از وسایل یکبار مصرف و استریل را صدچندان میکند.
در افرادی که پوست آنها مستعد تشکیل اسکار هیپرتروفیک یا کلوئید (گوشت اضافه) است، خراشهای ناشی از حجامت ممکن است به خوبی ترمیم نشده و به جای زخم دائمی و برجسته تبدیل شوند. عارضه دیگر، سرگیجه و حالت غش است که به آن سنکوپ وازوواگال گفته میشود. این حالت در اثر تحریک بیش از حد عصب واگ (که در تنظیم ضربان قلب و فشار خون نقش دارد) رخ میدهد و میتواند منجر به افت ناگهانی فشار خون و از دست دادن هوشیاری شود. این پدیده در افرادی که ترس از خون یا سوزن دارند یا در جلسات اولیهی خود هستند، شایعتر است.
موارد منع مصرف و جایگزینها
بادکش سر یک روش درمانی برای همه نیست. وجود برخی شرایط پزشکی یا مصرف داروهای خاص میتواند این عمل را به یک اقدام پرخطر تبدیل کند. از سوی دیگر، برای کسانی که به دنبال روشهای جایگزین با پشتوانه علمی قویتر هستند، گزینههای درمانی متعددی در پزشکی مدرن وجود دارد.
چه کسانی نباید بادکش سر انجام دهند؟ (موارد منع مصرف)
گروهی از افراد باید به طور کامل از انجام بادکش سر، بهویژه حجامت، خودداری کنند (موارد منع مصرف مطلق) و گروهی دیگر باید با احتیاط فراوان و تنها پس از مشورت با پزشک معالج خود اقدام نمایند (موارد منع مصرف نسبی). افراد مبتلا به بیماریهای خونی و اختلالات انعقادی مانند هموفیلی، یا کسانی که از داروهای ضدانعقاد خون مانند وارفارین، هپارین، یا حتی دوز بالای آسپرین استفاده میکنند، در صدر این لیست قرار دارند، زیرا خطر خونریزی غیرقابل کنترل در آنها بالاست.
وجود هرگونه عفونت پوستی فعال مانند زردزخم، عفونت قارچی، تبخال، یا بیماریهای التهابی پوست مانند پسوریازیس شدید یا اگزما در ناحیه سر، انجام بادکش را ممنوع میکند، زیرا میتواند باعث گسترش عفونت و تشدید التهاب شود. افراد مبتلا به کمخونی شدید، به خصوص قبل از انجام حجامت، باید از این کار پرهیز کنند، زیرا از دست دادن حتی مقدار کمی خون میتواند وضعیت آنها را بدتر کند. همچنین، افراد با سیستم ایمنی به شدت ضعیف، مانند بیماران تحت شیمیدرمانی، مبتلایان به ایدز، یا مصرفکنندگان داروهای سرکوبکننده ایمنی، به دلیل ریسک بالای عفونت، کاندیدای مناسبی برای این روش نیستند. دوران بارداری و شیردهی نیز به دلیل حساسیت شرایط و نبود اطلاعات کافی در مورد ایمنی، از موارد منع مصرف نسبی محسوب میشود. فشار خون کنترلنشده (چه بسیار بالا و چه بسیار پایین) و همچنین افراد بسیار مسن و کودکان خردسال نیز باید با احتیاط فراوان با این روش مواجه شوند.
درمانهای جایگزین و مبتنی بر شواهد برای ریزش مو چیست؟
برای مقابله با ریزش مو، پزشکی مدرن مجموعهای از درمانها را ارائه میدهد که اثربخشی آنها در مطالعات بالینی گسترده به اثبات رسیده است. این روشها مستقیماً مکانیسمهای شناختهشده ریزش مو را هدف قرار میدهند. ماینوکسیدیل (Minoxidil) یک داروی موضعی مورد تأیید سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) است که به صورت محلول یا فوم استفاده میشود. این دارو با گشاد کردن عروق خونی پوست سر و طولانی کردن فاز رشد فعال مو (فاز آناژن)، به ضخیمتر شدن موهای موجود و کاهش سرعت ریزش کمک میکند.
برای مردان مبتلا به آلوپسی آندروژنیک، داروی خوراکی فیناستراید (Finasteride) یکی از مؤثرترین گزینههاست. این دارو نیز مورد تأیید FDA بوده و با مهار آنزیم ۵-آلفا ردوکتاز، از تبدیل هورمون تستوسترون به دیهیدروتستوسترون (DHT) جلوگیری میکند. DHT هورمون اصلی مسئول کوچک شدن و از بین رفتن فولیکولهای مو در افراد مستعد ژنتیکی است.
در کنار درمانهای دارویی، روشهای کلینیکی نیز جایگاه ویژهای دارند. پلاسمای غنی از پلاکت (PRP) روشی است که در آن، خون خود فرد گرفته شده، پلاکتهای آن جداسازی و تغلیظ شده و سپس به پوست سر تزریق میشود. این پلاکتها سرشار از فاکتورهای رشد هستند که میتوانند فولیکولهای خفته را تحریک کرده و به بازسازی بافت کمک کنند. مزوتراپی نیز شامل تزریق کوکتلی از ویتامینها، مواد معدنی و داروها به لایه میانی پوست سر است. لیزرتراپی سطح پایین (LLLT) با استفاده از نور قرمز، فعالیت متابولیک سلولهای فولیکول را افزایش میدهد. در نهایت، برای کسانی که دچار طاسی پیشرفته شدهاند، کاشت مو به عنوان یک راهحل جراحی و دائمی، با انتقال فولیکولهای مقاوم از پشت سر به نواحی کمپشت، میتواند نتایج بسیار رضایتبخشی را به همراه داشته باشد. انتخاب بهترین روش درمانی نیازمند مشاوره دقیق با یک متخصص پوست و مو است تا با توجه به علت، الگو و شدت ریزش مو، مناسبترین گزینه برای هر فرد تعیین گردد.
